Tabletki antykoncepcyjne

Tabletki antykoncepcyjne to jedna z najpopularniejszych metod zapobiegania ciąży. Przeznaczone są one dla kobiet w różnym wieku. Istnieją 4 rodzaje tabletek różniące się od siebie zawartością hormonów. Dzięki takiemu zróżnicowaniu kobiety o różnych oczekiwaniach mogą wybrać taki preparat, który najbardziej będzie odpowiadał ich oczekiwaniom. Jak odpowiednio dobrać tabletki antykoncepcyjne do swoich potrzeb? Jakie są wady i zalety tabletek zapobiegających zajściu w ciążę? Jakie skutki uboczne mogą się pojawić podczas stosowania tej metody antykoncepcyjnej?

Spis Treści

Nieplanowane zajście w ciążę zawsze wiąże się ze stresem i niepewnością. Już od dawna ludzie próbowali znaleźć sposób na zapobieganie ciąży. Działania antykoncepcyjnego poszukiwano w ziołach, korzystano również z różnych barier, które miały uchronić przed nieplanowaną ciążą. Dopiero później zaczęto lepiej poznawać cykl menstruacyjny kobiety i nauczono się wyznaczać dni płodne. Dalsze badania – w tym odkrycie żeńskich hormonów płciowych tkj. progesteron oraz estrogen – pozwoliły na odnalezienie zależności pomiędzy stężeniem tych hormonów, a momentem zajścia w ciążę. Efektem tych badań i odkryć było stworzenie syntetycznego hormonu, który miał zbliżone działanie do progesteronu (kobiety nie zachodziły w ciążę w tej fazie cyklu, gdy poziom progesteronu był podwyższony). Pierwsze hormonalne tabletki antykoncepcyjne zostały dopuszczone do sprzedaży w USA w latach 60. i były to tabletki o nazwie Envoid. W Polsce natomiast wprowadzono je do sprzedaży kilka lat później od premiery w Stanach Zjednoczonych.

Działanie tabletek antykoncepcyjnych

Głównym powodem stosowania tabletek antykoncepcyjnych jest zabezpieczenie się przed nieplanowanym zajściem w ciążę.  Ich działanie polega na uwalnianiu do krwi dawkę hormonów. Hormony te z kolei hamują owulację, a także zmieniają konsystencję śluzu szyjkowego (staje się on bardziej gęsty, lepki przez co stanowi barierę dla plemników) chroniąc przed zapłodnieniem. 

Im wyższa zawartość hormonów w tabletkach, tym większe ryzyko wystąpienia skutków ubocznych. W związku z tym nowe rodzaje tabletek antykoncepcyjnych, które są wprowadzane na rynek, mają mniejsze stężenie tych hormonów. Warto również wiedzieć, że nie jest bez znaczenia to jakie tabletki stosujemy. Antykoncepcja powinna być dopasowana do stanu zdrowia, stosowanych leków, codziennych nawyków, a nawet obciążeń genetycznych. Źle dobrane tabletki antykoncepcyjne mogą powodować nieprzyjemne skutki, tkj.:

  • zmniejszone libido;
  • wahania nastroju, gorsze samopoczucie;
  • nerwowość;
  • kołatanie serca;
  • problemy ze snem;
  • bóle i zawroty głowy;
  • migreny;
  • bóle brzucha, mdłości;
  • wzmożony apetyt;
  • obrzmienie, tkliwość piersi;
  • zatrzymywanie wody w organizmie;
  • zmęczenie;
  • płaczliwość.

Rodzaje tabletek antykoncepcyjnych

Obecnie na rynku dostępne są 2 rodzaje tabletek o działaniu antykoncepcyjnym. Są to:

tabletki jednoskładnikowe – noszą one nieoficjalną nazwę „minipigułka”, charakteryzują się dość niską dawką hormonu – syntetycznego progesteronu. W swoim składzie zawierają również substancję czynną np. lewonoregesterel, dezogestrel lub noretysteron. Ich działanie polega na zmianie właściwości śluzu szyjkowego, w czego efekcie plemnikom jest trudniej się dostać do dróg rodnych. Dodatkowo hamują one owulację i zmieniają grubość śluzówki macicy. Są one zalecane kobietom, które z powodu nietolerancji estrogenu nie mogą stosować tabletek dwuskładnikowych, a także kobietom karmiącym piersią.

tabletki dwuskładnikowe – jak sama nazwa wskazuje zawierają one nie 1, a 2 składniki – hormony o nazwie etynyloestradiol (będący syntetyczną formą estrogenu) oraz progestagen. Pigułki dwuskładnikowe działają na 2 sposoby: zmieniają właściwości śluzu szyjkowego, utrudniając tym samym przemieszczanie się plemników w kierunku komórki jajowej, a także zmieniają strukturę endometrium. Wyróżnia się 3 rodzaje tabletek dwuskładnikowych: tabletki jedno, dwu i trójfazowe. Pigułki jednofazowe mają jednakowe stężenie hormonów. Przyjmuje się przez okres 21 dni, a po tym następuje 7- dniowa przerwa. Istnieje możliwość stosowania tabletek placebo, w czasie tygodnia przerwy, tak aby nie wybić się z rytmu. W przypadku pigułek dwufazowych w opakowaniu znajdują się 2 różne kolory tabletek w proporcji 11 do 10 sztuk. Takie tabletki należy przyjmować w odpowiedniej kolejności – zgodnie z zaleceniami lekarza oraz z informacjami umieszczonymi na ulotce. W tym przypadku dawka hormonów zmienia się dwukrotnie w trakcie 1 cyklu i zależna jest od dnia tego cyklu. Ostatnia grupa to tabletki trójfazowe. W opakowaniu takich pigułek znajdziemy 3 różne kolory tabletek (ciemnożółte, jasnobrązowe oraz białe) o różnych kombinacjach 2 hormonów. W trakcie trwania 1 cyklu dawka hormonów zmienia się aż 3-krotnie.

Wszystkie tabletki o działaniu antykoncepcyjnym są dostępne jedynie na receptę. Przed rozpoczęciem stosowania każdej z metod antykoncepcyjnych konieczne jest udanie się na wizytę do ginekologa oraz dobranie – na podstawie wywiadu medycznego i badania – odpowiedniej metody antykoncepcyjnej.

Zalety stosowania tabletek antykoncepcyjnych

Jedną z najważniejszych zalet tabletek antykoncepcyjnych jest wysoka skuteczność. Jeżeli stosujemy je zgodnie z zaleceniami są one skuteczne w 99,7 % przypadków. Ich skuteczność może zostać obniżona na skutek pomijania połknięcia tabletki czy przyjmowania równocześnie leków, które osłabiają działanie pigułek antykoncepcyjnych. Nawet w takich sytuacjach szacuje się, że skuteczność tabletek wynosi 92 %. Dodatkowo wpływają one na zmniejszenie ryzyka powstawania nowotworów jajników, narządów rodnych oraz endometrium. Są stosunkowo wygodne w stosowaniu, a metoda ta jest całkowicie odwracalna.  Niekiedy tabletki łagodzą bóle miesiączkowe, zmniejszają krwawienia miesiączkowe.

Wady stosowania tabletek antykoncepcyjnych

W przypadku stosowania tabletek antykoncepcyjnych szczególnie istotne jest odpowiednie dobranie preparatu. W przeciwnym przypadku działania niepożądane, związane ze stosowaniem antykoncepcji, mogą znacząco wpłynąć na jakość życia. Do częstych skutków ubocznych zalicza się bóle i zawroty głowy, bóle brzucha oraz mdłości, tkliwość piersi, wahania wagi, a także problemy skórne. Kolejnym minusem stosowania tabletek antykoncepcyjnych jest konieczność codziennego pamiętania o zażyciu tabletki i to każdego dnia o tej samej porze. Taka systematyczność może niektórym sprawiać trudności i łatwo pominąć dawkę preparatu. Istnieje również ryzyko wystąpienia chorób zakrzepowych – zwłaszcza u kobiet, które skończyły 35. rok życia, mają nadwagę, palą papierosy, a także u osób z nadciśnieniem czy hipercholesterolemią. Tabletek antykoncepcyjnych nie powinny przyjmować osoby, u których pojawiły się zakrzepy w płucach, naczyniach krwionośnych lub innych narządach (także jeśli były w przeszłości). Przeciwwskazaniem jest również udar, zawał mięśnia sercowego, nowotwory piersi i narządów płciowych. Istnieje pewna korelacja pomiędzy wzrostem zachorowania na raka piersi, a stosowaniem pigułek antykoncepcyjnych, jednak zależność ta nie została potwierdzona.

Możliwe skutki uboczne ​

Oczywiście stosowanie tabletek antykoncepcyjnych związane jest z ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych. Jednak z uwagi na coraz mniejszą dawkę hormonów, zawartą w tabletkach, większość dostępnych na rynku tabletek jest dobrze tolerowanych.

Skutki uboczne, które mogą wystąpić – zazwyczaj na początku stosowania tabletek – to:

  • wystąpienie nieprawidłowych plamień i krwawień;
  • skąpe miesiączki lub ich brak;
  • wzrost masy ciała, zatrzymanie wody w organizmie;
  • bóle głowy, migreny;
  • podrażnienie oczu;
  • nadmierna nerwowość, wahania nastroju;
  • trądzik, łojotok;
  • nudności, wymioty, problemy ze strony układu pokarmowego;
  • tkliwość i bóle piersi;
  • problemy z oddychaniem, duszności;
  • grzybica pochwy, upławy;
  • zmiany o charakterze zakrzepowo-zatorowym (rzadko);
  • hiperlipidemia (rzadko);
  • upośledzenie czynności wątroby (rzadko).

Przeciwwskazania do stosowania tabletek antykoncepcyjnych

Istnieją sytuacje, w których nie należy stosować tabletek antykoncepcyjnych. Są to:

  • choroba zakrzepowo-zatorowa;
  • zatorowość płucna;
  • wrodzone zaburzenia krzepnięcia krwi;
  • choroby układu krążenia;
  • zaburzony przepływ krwi przez tętnice mózgowe;
  • ciężkie choroby wątroby;
  • niezdiagnozowane krwawienia z dróg rodnych;
  • ciąża oraz okres karmienia piersią (podczas karmienia piersią dozwolone są tabletki jednoskładnikowe).

Pominięcie tabletki antykoncepcyjnej

Zdarzają się sytuacje, gdy np. dojdzie do pominięcia zażycia 1 tabletki. W takim przypadku należy postępować zgodnie z informacjami zawartymi w ulotce oraz zgodnie z zaleceniami producenta.

X